بهناز عسکری
 

در دوران دفاع مقدس بیش از۱۹۶ هزار نفر به شهادت رسیدند که از این بین، پیکرهای مطهر قریب به ۵۰ هزار شهید در مناطق عملیاتی برجای ماند. با تلاش گروه تفحص شهدا در طول ۴۳ سال گذشته، پیکر قریب به ۴۷ هزار شهید کشف شد و هنوز وضعیت ۲۲۰۰ شهید مشخص نشده و تا زمانی که تکلیف آن‌ها روشن نشود، مأموریت کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح به پایان نمی‌رسد و پرونده باز است.
۱۳ هزار نفر از شهدای کشف‌شده را شهدای مفقودالاثر تشکیل می‌دهند که پیکرهای بیشتر آن‌ها بر اساس طرح تدوین شهدای گمنام در گلزارهای شهدا، امامزادگان، دانشگاه‌ها، پادگان‌ها و مراکز اداری و صنعتی دفن شده‌اند. بخشی از شهدای مفقود برای همیشه از دسترس خارج شده‌اند ولی تعداد شهدای محتمل، با توجه به ۱۲۲ شهیدی که اخیرا پیدا شده، به ۲۲۰۰ شهید می‎رسد که برنامه‌ریزی‎ها بر پیدا کردنشان متمرکز است و مأموریت کمیته تفحص زمانی به پایان می‌رسد که آن‌ها را در خاک عراق یا ایران پیدا کنیم. 
تکلیف تعدادی از شهدای مفقودالاثر با شناسایی مشخص می‎شود؛ مثلا شهید سامی‌مقام با گواهی‌نامه رانندگی داخل جیبش شناسایی شد. شاید هیچ‌وقت نتوانیم همه شهدا را به صورت قطعی شناسایی کنیم ولی تاکنون تکلیف ۱۵ درصد از آن‌ها بر اساس نمونه‌گیری‌های سیستم شناسایی مولکولی و دی.ان. ای مشخص شده است.
در کشورهایی مثل بوسنی یا قبرس و حتی ویتنام نیز هنوز پرونده مفقودان بسته نشده است؛ درحالی که ده‌ها سال از پایان جنگ در این کشورها می‌گذرد. ۵۰ سال پیش در برزیل، جنگ‌های داخلی رخ داد که ۵۰ هزار مفقود داشت ولی هنوز بسیاری از آن‌ها را پیدا نکرده اند؛ درحالی که اکنون جنگی وجود ندارد و آرامش در آنجا حکمفرماست. همچنین تکلیف بسیاری از مفقودان جنگ کره جنوبی و کره شمالی هم مشخص نشده است. پرونده مفقودین جنگ جهانی دوم اخیرا بسته شد که فیلم های آن موجود است.
برخی از مردم می‌پرسند داخل تابوت شهدای کشف‌شده چه چیزی می‎گذارند. با نگاهی به پایگاه اینترنتی کمیته تفحص مفقودین متوجه می‌شویم که چگونه شهدا را شناسایی می‌کنند؛ مثل شهید بیگ‌محمدی از بیرجند که پس از ۴۰ سال پیدا شد. عده ای نیز انتقاد دارند و می‌گویند کار تفحص باید تعطیل شود، درحالی که در برخی کشورها هنوز مشغول تفحص برای جنگ‌های ۵۰ سال پیش خود هستند.
تلاش مجدانه و طاقت‌فرسا برای یافتن پیکرهای مطهر شهدا و بازگرداندن شهدا به خانواده‌هایشان و تشییع و خاک‌سپاری آنان در محل‌های مناسب، هم تکریم و تعظیم به مقام شهدا و احترام و سپاس‌گذاری از خانواده آنان و هم سرمنشاء آثار و برکات فراوان در کشور است.
در مقاطع مختلف، خداوند حجت را بر ما تمام می‌کند و شهدا را وسیله‌ای قرار می‌دهد تا گروه‌های تفحص، مقاوم‌تر و مصمم‌تر شوند. با شناسایی شهدای گمنام، روحیه جهادی در جامعه تقویت می‌شود و دل خانواده‌هایشان آرام می‌گیرد. 
همسران شهدای مفقودالاثر، سال‌ها در کنار تحمل فراقی جانکاه که یار و همراه زندگیشان را از آنان گرفت، بار مسئولیت او را در خانه به دوش کشیدند، بی‌قراری فرزندان خردسالشان را که بهانه پدر می‌گرفتند چاره کردند و در خلوت خود بی‌صدا گریستند. فرزندان شهدا در اولین روز مدرسه، حسرت حضور پدر را کشیدند یا در هنگام گفتن «بله» سرنوشت‌ساز پای سفره عقد، پدری نبود تا همراهیشان کند ولی حکایت فرزندان شهدای مفقودالاثر، غم‎انگیزتر از دیگران است، چون در سخت‌ترین شرایط حتی نمی‌توانند به مزار پدر پناه ببرند و رازها و درددل‌های مگوی خود را با او بازگو کنند. 
قطعا اگر ما مدیون خون مردانی هستیم که با ایثار، ازخودگذشتگی، جهاد و شهادت خویش، امنیت، آسایش و رفاه را برایمان به ارمغان آوردند، به همان اندازه مدیون اشک گرم پدران، مادران، همسران و فرزندان عزیز آنان هستیم و باید قدردانشان باشیم؛ آن‌ها که چشم به‎راه حتی یک خبر از عزیزشان هستند تا از سردرگمی در بیایند و قلب پردردشان آرام بگیرد.